Ζυγό οστό στο πλάγιο τοίχωμα και στη βάση του κρανίου, ανάμεσα στο σφηνοειδές μπροστά και το ινιακό πίσω· περιέχει τα όργανα της ακοής και της ισορροπίας.
Μέρη
Η λεπιδοειδής μοίρα, λεπτή και κάθετη, στο πλάγιο τοίχωμα· η λιθοειδής μοίρα, πυραμίδα που φέρεται λοξά προς τα εμπρός και έσω στη βάση, ανάμεσα στον μέσο και τον οπίσθιο κρανιακό βόθρο, με τη μαστοειδή απόφυση στο πίσω μέρος της· η τυμπανική μοίρα γύρω από τον έξω ακουστικό πόρο· και η βελονοειδής απόφυση. Παραδοσιακά η μαστοειδής περιγράφεται ως τέταρτη, χωριστή μοίρα.
Γνωρίσματα
Από τη λεπιδοειδή μοίρα ξεκινά η ζυγωματική απόφυση· κάτω από τη ρίζα της η κροταφική γλήνη για την κάτω γνάθο, με το αρθρικό φύμα μπροστά και τον έξω ακουστικό πόρο πίσω. Στη λιθοειδή μοίρα: στην πρόσθια επιφάνεια το καμαρωτό έπαρμα, η οροφή του τυμπάνου και, κοντά στην κορυφή, το τρίδυμο εντύπωμα· στην οπίσθια ο έσω ακουστικός πόρος· στην κάτω το καρωτιδικό τρήμα και ο σφαγιτιδικός βόθρος. Ανάμεσα στη βελονοειδή και τη μαστοειδή απόφυση το βελονομαστοειδές τρήμα. Μέσα στο οστό βρίσκονται η τυμπανική κοιλότητα, ο οστέινος λαβύρινθος, ο προσωπικός πόρος, ο καρωτιδικός και ο μυοσαλπιγγικός σωλήνας, το μαστοειδές άντρο και οι μαστοειδείς κυψέλες.
Προσφύσεις
Στον κροταφικό βόθρο εκφύεται ο κροταφίτης και από το ζυγωματικό τόξο ο μασητήρας· στη μαστοειδή απόφυση καταφύονται ο στερνοκλειδομαστοειδής, ο σπληνιοειδής και ο μήκιστος κεφαλικός, και στη μαστοειδή εντομή εκφύεται η οπίσθια γαστέρα του διγάστορα· από τη βελονοειδή απόφυση εκφύονται ο βελονοϋοειδής, ο βελονογλωσσικός και ο βελονοφαρυγγικός μυς.
Αρθρώσεις
Με το βρεγματικό, το ινιακό, το σφηνοειδές, το ζυγωματικό και, στην κροταφογναθική διάρθρωση, με την κάτω γνάθο.
Κλινική σημασία
Μια φλεγμονή του μέσου ωτός μπορεί να επεκταθεί στις μαστοειδείς κυψέλες (μαστοειδίτιδα) και, μέσα από τη λεπτή οροφή του τυμπάνου, στον μέσο κρανιακό βόθρο. Ένα κάταγμα της λιθοειδούς μοίρας μπορεί να τραυματίσει το προσωπικό νεύρο ή να αφήσει εγκεφαλονωτιαίο υγρό να βγει από το αυτί.
Βιβλιογραφία: Ε. Δ. Κατρίτσης, Ν. Ι. Παπαδόπουλος, «Ανατομική του ανθρώπου», Βιβλίο Ι: Γενικό μέρος, Οστεολογία – Αρθρολογία, Ιατρικές εκδόσεις Λίτσας, Αθήνα 2002, σ. 73, 75–81.